AFZEIKEN

in naam van de kunst anekdote

Vele jaren geleden vroeg de redacteur Vara televisie cultuur of ik naar een video wilde kijken. De directeur van het Rijksmuseum vertelde in een proefprogramma een verhaal in het Muiderslot over de kist waarin Hugo de Groot was ontsnapt. Het was niet om aan te zien. Knullig liep de man rond de kist met houterige bewegingen. Duidelijke instructies die hij netjes opvolgde.
‘Zie je, zei de redacteur.
Ik zag het. Dit was niet geschikt om uit te zenden.
‘Toch blijf ik in een programma als Museumschatten geloven. Cultuur bij de mensen brengen door een pakkend verhaal. Deze directeur is een sterke persoonlijkheid.’ De cultuurbaas was ervan overtuigd dat dit zwaargewicht de kijkers kon boeien.
Als regisseur was het voor mij niet moeilijk een suggestie te doen.
‘Hij kan uitstekend vertellen, dat is duidelijk. Gebruik zijn kracht. Laat hem zitten en een verhaal vertellen. Later monteer je shots in van voorwerpen waarover hij iets zegt.’
De chef was blij met dat idee en ook mijn vertrouwen in de man. Hij vroeg of ik bij zowel voorbereiding als opname aanwezig wilde zijn. Wel waarschuwde hij mij voor de nogal dominante persoonlijkheid en zijn grote ijdelheid.

De eerste bijeenkomst was thuis bij de redacteur. Een spannend moment. Hoe kon ik snel zijn vertrouwen winnen? Van presenteren wist ik wel het een en ander uit ervaring maar hoe deze man te benaderen? Hij kon eenvoudig mijn suggesties weg wuiven.
Bij het binnenkomen in de huiskamer keek ik hem recht in zijn gezicht. Hij keek mij strak aan met een dwingende blik en een lichte glimlach op zijn gezicht. Ik liep recht op hem af en stak mijn hand uit. Hij bleef mij onafgebroken aankijken en zei krachtig:
‘Zo, dus jij komt mij afzeiken!’
Zo’n slag in het gezicht bij een kennismaking was nieuw voor mij. Even dacht ik: heb ik hier wel zin in? Hoe op zo’n start te reageren? Gelukkig nam de gastheer snel het woord. Later aan tafel nam ik mij voor zonder enige rem tegen hem te praten. Alles zeggen wat ik van een verhaal zou vinden en ook de manier waarop hij dat vertelde. Hij gaf op dat moment aan dat zijn motivatie was de kunst via het medium televisie bij de kijker/luisteraar te brengen.

Twee seizoenen werkten we samen. Tijdens een diner opperde hij welk verhaal hij dacht te vertellen. Hij wierp een onderwerp op en gaf aan hoe hij dacht het verhaal te vertellen. Ik reageerde erop als kijker, gebruikte zinnen als ‘dat vind ik niks’, ‘dat interesseert me niet’, ‘dat begin is flut.’ Hij pikte alles.
Tijdens elke opname nestelde ik mij onder de camera en gaf aanwijzingen met bewegingen die hij vanuit zijn ooghoek kon zien, zoals draaien met mijn handen voor tempo of geeuwen wanneer het minder interessant werd. Daar reageerde hij direct op.
De chef was tevreden met de oplopende kijkcijfers. Elk voorgesprek begonnen we met een korte evaluatie van de vorige uitzending. Hij vertelde dat zijn vrouw het altijd eens was met mijn kritiek. Daar ging ik niet op in. Zoals op alles dat niet met het onderwerp te maken had.
Het had weinig gescheeld of na een half jaar was het programma alweer gestopt.

Op een avond vertelde hij plotseling dat hij overwoog met de presentatie te stoppen. Voor zowel de redacteur als voor mij een complete verrassing. Het leek erop dat hij geen zin meer had of zijn tijd beter dacht te besteden. De redacteur zweeg, wist net als ik even geen raad en riep de ober. We zaten tegenover hem. Ineens moest ik denken aan het moment dat we elkaar voor het eerst zagen.
Zo, dus jij komt mij afzeiken.’
Het gevoel van dat moment kwam terug. Die vreemde kennismaking was meer ingeslagen dan ik in eerste instantie had gedacht. Dit was de kans hem terug te pakken en hem als buitengewoon ijdele man een lesje te leren.
‘Waarom….’ begon de redacteur.
Ik onderbrak en zei dat hij een toenemend aantal kijkers inmiddels had verzameld die belangstelling hadden gekregen in zijn museumschatten. Dat hij die mensen niet kon teleurstellen en ineens in de steek laten.
‘Het gaat niet om jou, maar om het verhaal, daarmee dien je de kunst. En nu wil je ineens de kunst laten vallen? Dat kun je niet maken!’
Het was geruime tijd stil.
‘O.k.’, zei hij, ‘laten we beginnen.’

Joop Brussee

februari 2021

[home] [verhalen] [verleden] [vizier]