HOERA!

Bevrijding uit een totaal theater.

De hele bevolking beschermen tegen een virus. Het oer Hollandse tweetal brengt het voor de zoveelste keer in een persconferentie. Ik denk aan drie eenakters uit 1963. Onder de noemer Hoera Amerika vond de opvoering in De Brakke Grond plaats, het was een satire op Amerikaans leven. Op dat moment zaten onze bevrijders positief in mijn hoofd. Versterkt door vrolijke liedjes, swingende rock and roll en lief zijn voor elkaar in de flower power beweging. Zorgeloos, ontspannend, niks aan de hand.

Uit de eerste eenakter herinner ik mij de maskers. Dezelfde gefixeerde expressie op alle gezichten, een glimmende glamour grijns die ervoor zorgde dat de interviews op een arbeidsbureau vervreemdend werkten. Achter de plastic people suggereerde de schrijver een andere wereld. In de tweede eenakter kwam de televisie aan de beurt, de opmars van kijkcijfers. Je zag hoe mensen werden gebruikt en misleidt vanwege allerlei belangen die te maken hadden met geld en macht. Tot slot een hilarisch spektakel waarin grote poppen anonieme sex hadden in een motel.

Begin twintig woonde ik in Amsterdam. Met westenwinden kwam bij vlagen informatie onze kant op en die was niet altijd vrolijk. Zoals over een eindeloos durende oorlog van Amerika in Vietnam met chemische bombardementen op onschuldige burgers. Tijdens een demonstratie tegen deze gruwelijkheden moest ik op een dag vluchten in een portiek, voor agenten op motoren. Hoe dat scherpe contrast in die nieuwe wereld te rijmen? Zat er inderdaad achter de gefixeerde glimlach op die maskers een andere, misschien wel tragische wereld? En zo ja, hoe zag die eruit? Ik besloot een kijkje te nemen.

In The Big Apple overviel mij de geweldige energie. Ik ontmoette aardige en gastvrije mensen. Het leven was snel, licht en vooral direct. Niets was te gek. Als kinderen konden volwassenen vrij en blij leven. Illusie en realiteit liepen door elkaar als een soort Hollywood. Mensen klapten na een film enthousiast, riepen ‘Boe!’ als ze het ergens niet mee eens waren of liepen gewoon de bioscoop uit wanneer ze het verhaal niks vonden. Oorlog voeren? Dat gebeurde ergens ver weg. Die mega industrie was een verdienmodel, hoorde erbij. De Amerikaanse droom, daar ging het om.

Terug in eigen land deed ik mijn best de meegenomen positieve energie in te passen in mijn leven. Dat lukte niet. Onze cultuur was geen show. Maar dat zou snel veranderden. Stap voor stap werden geld en commercie belangrijk en filmproducties voegden zich naadloos in. Nieuws werd een nieuwsshow, de ene na de andere talkshow verscheen naar Amerikaans model op de tv; informatief heette op een dag infotainment. Omgangsvormen hoorden licht en luchtig te zijn. Vuiligheid? Snel onder het vloerkleed! Op de televisie kwamen nietszeggende, gladde praatjes zonder inhoud. Deskundigen sloegen zichzelf op de borst en babbelende zogenaamde experts dropten vrolijk oneliners. Kort en leuk. Hoera!

Waarom denk ik aan Hoera Amerika bij het zien van de zoveelste voorstelling van een persconferentie op de treurbuis, die zowel treurig als lachwekkend is? De toenemende vervreemding met politiek Dan Haag? Verbazing over die verkrampte maskers van waarachter met steun van alle media en kijkcijfers weer versoepelingen of maatregelen uitgestrooid worden? Of komt het door het kijken naar twee poppen die aan onzichtbare touwtjes erotisch opgewonden raken, gestuurd door een Amerikaanse regisseur? Elk nieuw optreden lijkt meer en meer op dat laboratorium toneel van vroeger. Nu een Haags theater, ver van waarheid, gewone mensen en het dagelijks leven.

Natuurlijk zijn er verschillen. Spindoctors schrijven in onze tijd de teksten, met veel woorden wordt niks gezegd. De bevolking houden ze ermee bang. Niemand mag zich bevrijd voelen na een optreden. Glimlachend wordt informatie achtergehouden, grote ogen dwingen de realiteit juist niet te zien. Vooral niet op zoek te gaan en vooral niet te luisteren naar andere geluiden met vraagtekens. Iedereen moet zo lang mogelijk blijven geloven in wat deze twee sprookjesvertellers uitkramen: opdrachten uitvoeren, bevelen opvolgen. De bevolking tegen elkaar opgezet, chaos groter gemaakt. Lang geleden vond dat plaats in een wereldoorlog waarin ik geboren ben.

Onze bevrijders in 1945 kwamen mede uit Amerika, inmiddels een specialist in het voeren van oorlogen. In het land nuttigt een belangrijk deel dagelijks als toeschouwer het volks verlakkende theater, als in een horrorfilm waar ze zelf als acteur of figurant aan deelnemen. Zouden ze intussen ook in de gaten krijgen dat er iets niet klopt? Inmiddels loopt een ander deel de frisse lucht in en heeft genoeg van dat mensonterend spektakel dat in hun ogen nu lang genoeg heeft geduurd. Die mensen vieren de vrije ruimte letterlijk en figuurlijk waar elke toeschouwer na een voorstelling recht op heeft.

In Florida en Texas lijken de autoriteiten te doorzien wat achter die mondiale macht show zit en werpen de maskers af; uit de media gevangenis willen zij terug naar hun normale leven. Europeanen zijn beschaafd, lopen niet zo snel de zaal uit. Mopperen, demonstreren. Verslaafd en inmiddels murw gemaakt slikt het grootse deel telkens opnieuw de opgelegde beperkingen zonder onderzoek en nadenken. Wat nu? Wachten op een grote ontwaking? Uitkijken naar een bevrijding vanuit het wilde westen? Of zullen velen als een Pavlov schaap weer uitkijken naar een volgende show van de leugen. Ik wil er niet aan denken.

Joop Brussee

8 juli 2021

OVERZICHT ESSAYS

.