THEATER

De hele bevolking beschermen tegen een virus. Het oer Hollandse tweetal brengt het voor de zoveelste keer in een persconferentie. Ik denk aan drie eenakters uit 1963. Onder de noemer Hoera Amerika vond de opvoering plaats in De Brakke Grond. Het was een satire op het leven van amerikanen, onze bevrijders die positief in mijn hoofd zaten. In stand gehouden met vrolijke liedjes, swingende rock and roll en later versterkt door de flower power beweging. Zorgeloos, ontspannend, heerlijk, niks aan de hand.

Uit de eerste eenakter herinner ik mij de maskers. Dezelfde gefixeerde expressie op alle gezichten: een glimmende glamour grijns die ervoor zorgde dat de interviews op het arbeidsbureau nogal vervreemdend werkten. Achter de plastic people suggereerde de schrijver een andere wereld. In de tweede eenakter kwam de televisie aan de beurt, de opmars van kijkcijfers. Je zag hoe mensen werden gebruikt en misleidt vanwege allerlei belangen die te maken hadden met geld en macht. Tot slot een hilarisch spektakel waarin grote poppen anonieme sex hadden in een motel.

Begin twintig woonde ik in Amsterdam. Met westenwinden kwam bij vlagen informatie onze kant op en die begon steeds minder vrolijk te worden. Zoals een eindeloos durende oorlog van Amerika in Vietnam met chemische bombardementen op onschuldige burgers. Bij ons vonden demonstraties plaats. Tijdens een ervan – Johnson moordenaar! – moest ik vluchten in een portiek, voor agenten op motoren. Scherpe contrasten in die nieuwe wereld van vermaak en oorlogsvoering? Wat zat er echt achter de gefixeerde glimlach op die maskers? Ik besloot een kijkje te nemen.

In The Big Apple overviel mij een geweldige energie. Ik ontmoette aardige en gastvrije mensen. Het leven was snel, licht en vooral direct. Niets was te gek. Volwassenen leefden vrij en blij, ze leken wel kinderen, vol met niet te stoppen energie. Illusie en realiteit liepen door elkaar als was het allemaal Hollywood. Mensen klapten na een film enthousiast, riepen ‘Boe!’ als ze het ergens niet mee eens waren of liepen gewoon de bioscoop uit wanneer ze het verhaal maar niks vonden. Oorlog voeren? Dat gebeurde ergens ver weg. Een mega industrie, die nu eenmaal een verdienmodel was voor de Amerikaanse droom, want daar ging het om!

Terug in eigen land wilde ik de meegenomen energie inpassen in mijn leven. Dat lukte niet. Onze cultuur was geen show. Tenminste, tot dat moment. Maar stap voor stap werden geld en commercie ook bij ons belangrijk en filmproducties uit de Hollywood fabriek voegden zich naadloos in ons leven. Nieuws op tv werd een nieuwsshow. Talkshows verschenen naar Amerikaans model; informatief heette op een dag infotainment. Omgangsvormen hoorden licht en luchtig te zijn. Vuiligheid snel onder het vloerkleed! Deskundigen sloegen zichzelf op de borst en steeds mee babbelende zogenaamde experts dropten vrolijk oneliners. Meer en meer nietszeggende praatjes hoorden we. Net zoals in de USA achter een masker: alles kort, leuk en ontspannend. Hoera!

Waarom denk ik aan Hoera Amerika bij het zien van de zoveelste voorstelling van een persconferentie op de treurbuis, die zowel treurig als lachwekkend is? De toenemende vervreemding met politiek Dan Haag? Verbazing over die verkrampte maskers van waarachter met steun van media en kijkcijfers weer versoepelingen of maatregelen uitgestrooid worden? Of komt het door het kijken naar twee poppen die aan onzichtbare touwtjes erotisch opgewonden raken naar Amerikaans model? Elk nieuw optreden lijkt meer op dat laboratorium toneel van vroeger. Alleen nu een Haags theater, ver van gewone mensen en het dagelijks leven dat zij leiden.

Natuurlijk zijn er verschillen. Spindoctors schrijven in onze tijd de teksten, met veel woorden wordt de bevolking in angst gehouden. Niemand mag zich bevrijd voelen na een optreden. Glimlachend wordt informatie achtergehouden, grote ogen dwingen de realiteit juist niet te zien. Vooral niet op zoek te gaan en vooral niet te luisteren naar andere geluiden met vraagtekens. Iedereen moet zo lang mogelijk blijven geloven in wat deze twee sprookjesvertellers uitkramen: opdrachten uitvoeren, bevelen opvolgen. De bevolking tegen elkaar opzetten, chaos groter maken. Lang geleden vond zoiets plaats voor en in een wereldoorlog waarin ik ben geboren.

Onze bevrijders in 1945 kwamen mede uit Amerika, inmiddels een specialist in het voeren van oorlogen, wereldwijd. Dagelijks nuttigt de Amerikaanse bevolking voor de tv het volks verlakkende theater, zoals in een horrorfilm waar ze tegelijkertijd zelf ook als acteur of figurant aan deelnemen. Steeds meer mensen hebben in de gaten dat er iets niet klopt en lopen de frisse lucht in, ze hebben genoeg van dat mensonterend spektakel dat in hun ogen nu lang genoeg heeft geduurd. Zij vieren de vrije ruimte letterlijk en figuurlijk waar elke toeschouwer na de zoveelste voorstelling recht op heeft.

In Florida en Texas lijken zelfs de autoriteiten te doorzien wat achter die mondiale macht show zit. Zij werpen de maskers af; zij willen uit de medische media gevangenis, terug naar hun normale leven. Wij Europeanen zijn beschaafd opgevoed, lopen niet zo snel de zaal uit. Mopperen en demonstreren een beetje uit ongenoegen. Verslaafd en inmiddels murw gemaakt slikt het grootse deel telkens opnieuw de opgelegde beperkingen zonder stevig onderzoek en simpel nadenken. Wat nu? Wachten op een grote ontwaking? Uitkijken naar bevrijding vanuit het wilde westen voordat een burgeroorlog uitbreekt? Of is het wachten op bevrijding vanuit het oosten?

Joop Brussee

8 juli 2021

goh

info

.