KIJK

DE MAN DIE ZICHZELF WEGGAF. Het prentenboek met deze titel staat nog steeds in de boekenkast. Hoe lang al? Waarschijnlijk sinds de tachtiger jaren. Gordon Sheppard is de tekstschrijver, de naam van de illustrator kan ik niet vinden. Bij het doorbladeren merk ik dat de inhoud mij goed is bijgebleven. Meneer Pomeroy voelt het eind van zijn leven naderen en begint al zijn bezittingen weg te geven, daarna zelfs zijn eigen lichaam. Bij elke verhuizing was het onmogelijk van dit boek afscheid te nemen. Zou godfather Schwab het ook kennen? Die man doet zich voor als een wereldleider. Je bezit in 2030 niets meer en je zult gelukkig zijn.

Als kind wilde ik graag iets hebben dat helemaal van mij was. Een knuffel, een speelgoedauto, een driewieler, noem maar op. Later was ik trotse eigenaar van een glimmende spiksplinternieuwe fiets. Die moest zo lang mogelijk blijven glimmen. Jong leerde ik om te gaan met eigendommen waar je van houdt, waar je iets mee hebt. Later werkte ik in vakanties om te kunnen kopen waar ik van droomde. Van de verzameling spullen gaf ik soms na verloop van tijd iets weg en dacht anderen er een plezier mee te doen.

Tijdens een verblijf in de Franse Dordogne hoorde ik van de verhuurder dat zijn vakantiehuisje te koop was. Zijn kinderen hadden geen belangstelling. Wat moesten zij met een huis, vertelde hij lachend. Geld, dat wilden ze! Zij behoorden tot een andere generatie, opgegroeid als stevige besteders in een consumptieve wegwerp maatschappij. Ze hadden zo hun eigen idee over bezit en de waarde van geld, maakten andere keuzes. Zou meneer Klaus Schwab met de tijd zijn meegegaan of maakt hij alleen maar slim gebruik van maatschappelijke ontwikkelingen?

Op een dag citeerde een vriendin van mij haar overleden vader die had gewerkt op een bank, in een hoge positie. Zij vertelde enthousiast dat, wanneer hij een mooi huis zag, hij altijd zei: Daar zou ik graag tegenover willen wonen! Geld had de man in overvloed, hij kon overal wonen. Een ideale locatie hield voor hem in: een prachtig uitzicht, dat had pas waarde. Iedereen ontdekt in het leven wat hem het meest gelukkig maakt. Met het ouder worden verandert de invulling van het begrip bezit. Althans voor mij. Evenals schuld kunnen spullen op een gegeven moment teveel worden, zelfs een behoorlijke ballast. Opruimen geeft lucht. Zou die Schwab dat soms bedoelen?

Edward Albee laat in het toneelstuk Alles voor de tuin zien hoe een echtpaar door de buren een beeld opgedrongen krijgt van een gelukkig leven: je bent eigenaar van een mooi huis met een tuin en daarbij ook lid van een dure club. Minimaal behoor je zoveel te bezitten als de buren! Ook al is het daarvoor nodig dat je ver boven je stand leeft of je zelfs – dat gebeurt in het stuk – te vernederen. Het echtpaar trapt volledig in de statusval: ze kiezen voor sociale stevigheid in de buurt. Tijdens het kijken naar een operafilm van Visconti merkte ik hoe lachwekkend sommige mensen met bezit omgaan. Een oude dame op een schip rende naar haar hut, greep het juwelenkistje en drukte dat stevig tegen de borst: piraten kwamen het dek op! Ze omhelsde wat voor haar waarde had.

Jaren geleden zag ik de zoon van een vriend rondlopen met een laptop, gekregen van school. In de brugklas werd geen studieboek meer gebruikt vertelde hij. Ik dacht aan het begin van elk schooljaar wanneer ik nieuwe boeken kreeg, altijd een spannend moment! Ik rook er direct aan en zorgde voor een aantrekkelijke kaft, schreef mijn naam erin. De laptop jongen had nog ergens een paar boeken. Een van de kasten puilde uit van plastic speelgoed dat hij in de loop van de jaren had gekregen en waar hij nooit meer naar omkeek. De laptop was alles, zijn boezemvriend. Hoor ik Schwab enthousiaste geluiden produceren?

Misschien dat deze jongen en vele kinderen straks zonder bezit met een vrolijk gezicht als wandelende barcodes met sensoren of chips onder hun huid overal in en uit lopen: tracked and traced. Ze luisteren braaf naar een overheid via de media die hen vertelt wat te doen om gelukkig te zijn. Als levenloze zombies laten ze zich vullen met woorden als avontuur en ontdekken, van buitenaf ingevuld. Ze willen zoveel mogelijk creditpunten om te kunne reizen. Ze hoeven over niets meer na te denken. AI is immers slimmer dan jij? Alles is voorgeschreven, altijd suggesties, vooraf ingevuld en automatisch geregeld. De jongen wil niets weten over een kleine elite die hun in de gaten houdt. Niet moeilijk, doen. Niet zeuren.

Maar zover is het nog niet. Op dit moment heeft levenservaring nog waarde. Bij het ouder worden wint kwaliteit van kwantiteit. Mensen bepalen zelf de waarde van bezit dat menselijk gezien voortdurend kan veranderen. Volledig afstand daarvan doen is pas aan de orde wanneer de laatste levensfase intreedt. De oneliner gelukkig zijn zonder bezit uit de mond van een oude man? Het kan niet anders dan dat hij zoiets tegen zichzelf zegt! Of waant hij zich in vreemde kosmische wolken, droomt hij over het bezitten van mensen via de nieuwste technieken? Van hun lichaam, hun geest, hun denken? Akelig dwingend, zoals ouders soms met een kneep in de arm tegen hun kind sissen: Leuk he? Terwijl het gezicht van het kind een ander verhaal vertelt.

Geen bezit meer en gelukkig zijn. Heel even klinkt het positief, lijkt het zelfs wijsheid uit de mond van een oude wijze meester. Ik zet het boek terug in de kast. Deze zichzelf benoemde wereldleider vertelt niets over de relatie bezit en geluk. Zelfs alleen het woord bezit legt hij niet uit. Alleen een dwingende kreet je iedereen maar moet geloven, aannemen omdat hij het zegt. Is leven juist niet leren omgaan met bezit, zelf ontdekken wat je gelukkig maakt. Deze idiote uitspraak zomaar uitstorten over alle mensen in de wereld, is dat niet onmenselijk, ziek of zelfs misdadig?

Ik denk aan meneer Pomeroy. Hij gaf zichzelf volledig weg. Als ik een advies moet geven aan de meer dan rijke ouwe stinkerd: ga voor de spiegel staan, kijk naar jezelf, KIJK en BLIJF vooral KIJKEN tot een reset plaatsvindt, een transformatie naar meneer Pomeroy. Alle eigendommen uitdelen aan mensen die het nodig hebben, alle opgebouwde macht te verdelen over burgers, boeren en buitenlui. Het uitgeleefde rammelde lichaam als een wolkje laten oplossen aan de hemel.

Joop Brussee

1 oktober 2021

goh

info