DWINGEND

van hulp- naar machtsmiddel

Ik stond voor het raam. Aan de masten hingen ineens 5G kastjes. Afgezien van de vraag hoeveel nieuwe straling een mens kan verdragen en waarom dat eerst niet grondig onderzocht wordt vroeg ik mij af of aandacht was besteed aan de vormgeving. 5G moet er komen, dat is duidelijk, maar is rekening gehouden met de esthetische kanten aan deze gigantische wereldomvattende uitrol? Aan horizonvervuiling bij voorbeeld of zou zoiets in deze tijd helemaal niet belangrijk zijn?

In de zestiger jaren kookte ik ineens water in een fluitketel die een prijs voor de vormgeving had gewonnen. De technische ontwikkelingen hielp de industrie een handje om de consumenten aan te wakkeren zoveel mogelijk producten te kopen. Als regisseur bezocht ik regelmatig de grafische afdeling van de NOS, als enige een zelfstandige unit binnen het grote facilitaire bedrijf. Een vriendelijke manager was de baas. De grafische leader werd gemaakte met de nieuwste technieken. Trucages werd het modewoord, wie wilde die complete kunstwerken niet voor zijn programma?

Die technische snufjes drongen zich overal binnen. Het ging bij het facilitair bedrijf zo snel dat de meeste editors moeite hadden die ontwikkelingen bij te benen. Wie betaalt, bepaalt ging plotseling een belangrijke rol spelen. Wie nu niet meegaat met de technische ontwikkelingen kan het verder wel vergeten, hoorde ik op een dag een collega zeggen. Dat was schrikken, want wie wilde achterblijven? Knievallen voor techniek op alle fronten was ingezet. De marketing draaide op volle toeren. Zou het een hulpmiddel blijven?

5G komt boven op de bestaande straling. Gisteren bestudeerde ik de verlichting op straat. Zouden in of bij de lampen ook hulpzenders zitten? Van buiten kon ik (nog) niets ontdekken. Technisch kunnen tegenwoordig zenders zo klein worden gemaakt dat ze in een lichaam eenvoudig ingebracht kunnen worden. Of ingeslikt. Ik kijk naar de fles wijn op tafel. Zou het ook met vloeistof al naar binnen……Ik wil er niet aan denken..

Op een dag stond in een leslokaal van de Media Academie een nieuwe videorecorder, ik zie hem nog voor mij. Verrassend, als gebruiker was mij vooraf niets gevraagd of informatie gegeven. Het oude apparaat was voor mijn werk prima; techniek bij cursussen een hulpmiddel. Bij het nieuwe apparaat verdronk ik in de technische mogelijkheden. En de technicus was trots. Toen ik zei dat al die snufjes en mogelijkheden niet nodig waren voor mijn lessen sprak hij met een grijns: jij bent niet de enige cursusleider hier. Een slimme manier om mij de mond te snoeren.

Technische vernieuwingen prima zolang ze duidelijk hulpmiddelen zijn en niet de baas gaan spelen. Maar de praktijk is dat het overal ongevraagd oprukt. Ik neem een slok wijn. Moeten we ons overgeven aan een voortschrijdende technische wereld die alles maar dan ook alles gaat beheersen? Waar vorm en inhoud verstrengeld bij elkaar verpakt worden? Kortom een technocratie in de toekomst? Waarin de mens een bot wordt en robotten de plaats van mensen innemen.

In de krant las ik over de rel in de schaakwereld. Een jong aankomend talent op het hoogste niveau heeft bij online wedstrijden een keer vals gespeeld en dat blijft hem nu achtervolgen. Want techniek, tja…. Ik herinner me de schaakpartijen die ik vroeger speelde en het nieuws dat de schaakcomputer eindelijk beter was dan een mens. Vanaf dat moment daalde mijn belangstelling voor deze denksport. Het plezier van een partijtje spelen, de stukken op het bord storten en ze op hun plaats te zetten. Techniek is soms prachtig maar soms ook volkomen overbodig.

Terwijl ik een laatste slok neem en het glas leeg neerzet gaan mijn gedachten weer naar die 5G kastjes. Zonder dat ik dat weet kan met die straling straks zelfs mijn denken worden gestuurd. Water koken in die fluitketel? Heb ik nooit gedaan. Een virus? Prachtig vormgegeven op de computer en dus bestaat dat. Het woord protesteren bestaat niet meer. Ik krijg het warm en loop naar het rek met flessen wijn. Stel je voor: een straling zorgt ervoor dat ik geen trek heb ik een nieuw glas wijn.

Joop Brussee

27 maart 2020

hobbels

info